USolwazi Madoroba Uzimisele Ukulwa Nokumelana Namagciwane NgoSihlalo Wocwaningo

| Umongo Wenjulamcabango Wase-Afrika

USolwazi Madoroba Uzimisele Ukulwa Nokumelana Namagciwane NgoSihlalo Wocwaningo

USolwazi Madoroba Uzimisele Ukulwa Nokumelana Namagciwane NgoSihlalo Wocwaningo

USolwazi Evelyn Madoroba, uprofesa we-microbiology yase-University of Zululand (UNIZULU), ukulungele ukuba negalelo elikhulu ekulweni nokumelana namagciwane ngemuva kokuthola uxhaso lweminyaka emihlanu oluvela kwi-National Research Foundation (NRF) ukuze abe nguSihlalo Wocwaningo.

USihlalo, onesihloko esithi “Ukulwa Nokumelana Namagciwane Phakathi Kwamagciwane Abalulekile Ngokuqaphelisisa Ukusebenzisa Indlela Eyodwa Yezempilo”, uxhaswe njengengxenye ye-South African Research Chairs Initiative (SARChI). Lo msebenzi wethulwa ngo-2006 nguMnyango Wezesayensi Nobuchwepheshe wangaleso sikhathi kanye ne-NRF. Uhlose ukuheha nokugcina ubuhle ocwaningweni nasekusunguleni izinto ezintsha emanyuvesi omphakathi aseNingizimu Afrika ngokusungula i-Research Chairs kulezi zindawo kuze kube yiminyaka eyi-15. Inhliziyo yalo msebenzi ukuqinisa nokuthuthukisa ikhono locwaningo kanye nokusungula izinto ezintsha emanyuvesi omphakathi ukuze kukhiqizwe abafundi abaphezulu abasezingeni eliphezulu kanye nemiphumela yocwaningo kanye nokusungula izinto ezintsha.

USihlalo kaSolwazi Madoroba uxhaswe ngaphansi kweSigaba sesi-2, umklomelo owenzelwe abacwaningi abaziwayo, abanethuba lokuthola ukuqashelwa emhlabeni wonke ngeminikelo yabo yocwaningo eminyakeni emihlanu kuya kweyishumi ezayo.

USihlalo wakhe ungowesithathu ukunikezwa isazi se-UNIZULU ngonyaka odlule. Lesi sinyathelo esikhulu sihambisana kahle nenye yezinhloso zesu leyunivesithi ekhuluma ngokukhula kwayo ocwaningweni nasekusunguleni izinto ezintsha.

Ethola ukuthi isicelo sakhe sokuba nguSihlalo siphumelele, uSolwazi Madoroba wabelane ngokuthi wayejabule kakhulu njengoba ecabanga ngohlelo lwakhe oluqinile lokusekela kokubili mathupha nangomsebenzi.

“NjengoSihlalo wesifazane, lesi sikhundla simelela ingqophamlando ebalulekile, futhi ngizosebenzisa leli thuba ukuze ngibe yisibonelo ngamabomu esikhuthaza, siqondise, futhi sisekele abafundi abasebasha nabafundi abaphothule iziqu, ikakhulukazi abesifazane ukuze baphishekele ubuholi kanye nempumelelo ephezulu yezemfundo,” eqinisekisa.

NgoSihlalo, uSolwazi Madoroba uchaze ukuthi ufuna ukusungula uhlelo lokuqapha olufingqiwe, oluhlanganisiwe olunezifo eziningi oluhlanganisa idatha yokumelana namagciwane kuyo yonke imikhakha yabantu, yezilwane kanye neyezemvelo. Ukumelana namagciwane yisimo lapho amabhaktheriya, amagciwane, isikhunta, kanye nezinambuzane ziguquka khona ukuze zimelane nokwelashwa ngemithi, okwenza ukwelashwa kwezifo kube nzima kakhulu futhi kwandise ingozi yokufa.

"Idatha ekhiqizwayo kulindeleke ukuthi inciphise ukudluliswa kwamagciwane amelana namagciwane, ivikele impilo yomphakathi, futhi inikeze ulwazi ngenqubomgomo. Ukusetshenziswa kwendlela ethi "One Health" kubalulekile ngoba ukumelana namagciwane kuyinselele eyinkimbinkimbi, ehlanganisa imikhakha eminingi ehilela abantu, izilwane, kanye nemvelo. NgoSihlalo, ngizohlola izitshalo zokwelapha kanye nemikhiqizo yemvelo ukuze ngithole ama-antimicrobial amasha angaba khona, okuzosiza ekuhlinzekeni ngezixazululo zenselele yokumelana namagciwane kusetshenziswa izinsiza zendawo," echaza.

Ngaphezu kwalokho, ucwaningo oluzoqhutshwa nguSihlalo luzobheka idatha yamanje mayelana nokumelana namagciwane, izifo ezibangelwa yizilwane kanye nemibono ethi “One Health” emiphakathini ehlukene njengendlela yokukhulisa ulwazi. Ngendlela efanayo, izazi “zizohlola ulwazi ngendima yezitshalo zokwelapha ekuphathweni nasekulapheni izifo ezithathelwanayo kanye nendima yazo ekunciphiseni ukumelana namagciwane ukuze kukhuliswe ulwazi”.

Umgomo oyinhloko kaprofesa we-microbiology ukudala ukusebenzisana phakathi kwezazi zezempilo ukuze ulwazi olukhiqizwa kunoma yimiphi imikhakha efanele lutholakale kalula kuyo yonke indawo. Ukholelwa ukuthi le ndlela izosiza kakhulu empilweni yomphakathi, futhi okubaluleke kakhulu, ukunciphisa ukwanda kwamagciwane angamelana nemithi.

"Ucwaningo luzobeka i-UNIZULU phambili ocwaningweni olusanda kuvela mayelana nokumelana namagciwane kanye ne-"One Health". Ucwaningo lokuhlola izitshalo zokwelapha kanye nemikhiqizo yemvelo ukuze kutholakale amandla azo okulwa namagciwane kulindeleke ukuthi lufake isandla emisha ezokhiqiza impahla yobuhlakani (i-IP). Ukukhiqizwa kwe-IP kuzoheha abalingani bemboni," kusho yena.

NjengoSihlalo, uSolwazi Madoroba ujabule kakhulu ngokuthuthukisa isiko locwaningo oluhlanganisa bonke ngokusekela izifundiswa ezisencane, ukugqugquzela ukwelulekwa kwemikhakha eyahlukene, nokuqinisekisa indawo yobuhlakani ephilayo neguqukayo.

– Naledi Hlefane

Isithombe: uSamkele Sokhela